U ponedjeljak, 12. oktobra 2026. godine, u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti održan je program prvog dana 10. zajedničke naučne konferencije Berlinskog procesa (10th Berlin Process Joint Science Conference) na temu „Western Balkans in Europe: People – Innovation – Transformation“. Konferenciju zajednički organizuju Njemačka nacionalna akademija nauka Leopoldina, Crnogorska akademija nauka i umjetnosti i Univerzitet Crne Gore, a podržali su je Vlada Crne Gore, Savezna vlada Njemačke, Rektorski forum Jugoistočne Evrope i Zapadnog Balkana, Naučno-tehnološki park Crne Gore i Savjet za regionalnu saradnju (RCC).
I ovogodišnja zajednička naučna konferencija Berlinskog procesa okupila je institucionalne nosioce nauke, obrazovanja, istraživanja i inovacija iz regiona i Evrope, uključujući predsjednike i predstavnike 12 nacionalnih akademija, rektore i prorektore 22 univerziteta i rukovodioce 3 istraživačke organizacije, kao i stručnjake koji učestvuju u ličnom svojstvu — ukupno više od 60 istaknutih učesnika iz 16 zemalja.
U okviru otvaranja skupa, uvodnim izlaganjima učesnicima su se obratili akademik Ljubiša Stanković, predsjednik CANU, prof. dr Vladimir Božović, rektor Univerziteta Crne Gore, dr Anđela Jakšić-Stojanović, ministarka prosvjete, nauke i inovacija u Vladi Crne Gore, prof. dr Bettina Rockenbach, predsjednica Njemačke nacionalne akademije nauka Leopoldina, Danijela Gačević, šefica Programskog odjeljenja Savjeta za regionalnu saradnju.
U svom obraćanju, akademik Stanković je, između ostalog, istakao:
„Biti domaćin ovom prestižnom okupljanju najviših naučnih, akademskih i istraživačkih institucija Zapadnog Balkana i Evropske unije predstavlja, pored ostalog, priznanje za naše ujedinjene napore i obnovljenu posvećenost našoj zajedničkoj evropskoj budućnosti. Berlinski proces utemeljio se kao suštinska platforma za premošćavanje granica putem znanja, inovacija i međusobnog povjerenja. Nigdje ova misija nije važnija nego u oblastima nauke, istraživanja i visokog obrazovanja. Nauka i obrazovanje posjeduju jedinstvenu sposobnost: govore univerzalnim jezikom koji prevazilazi administrativne granice, podstiče kritički dijalog i gradi trajna partnerstva, čak i u složenim vremenima. Naše okupljanje ovdje u Podgorici dolazi u trenutku kada regionalna saradnja više nije samo strateški cilj, već apsolutna neophodnost. Usredsređen na našu opštu temu „Zapadni Balkan u Evropi: Ljudi – Inovacije – Transformacija“, naš rad ovih dana posvećen je ključnim izazovima: upravljanju transformacijom visokog obrazovanja pred licem demografskih promjena; prilagođavanju lokalnih inovacionih ekosistema kao prilog podsticanju ekonomskog rasta, i oslanjanju na pouzdane naučne ekspertize u svrhu modernizacije naših država i izrade adekvatnih javnih politika. Strateška sinergija između nacionalnih akademija, vodećih univerziteta i istraživačkih instituta, koju snažno promoviše ova konferencija, obezbjeđuje neophodnu podršku našim nastojanjima da se naučni uvidi pretvore u vidljiv društveni napredak. Tokom predstojećih dana, dok budemo vodili konstruktivan dijalog, razmjenjivali uvidе i formulisali preporuke za predstojeći Samit šefova država i vlada Zapadnog Balkana, iznova ćemo potvrditi našu zajedničku viziju – Zapadni Balkan u potpunosti integrisan u evropske prostore obrazovanja, istraživanja i inovacija, zasnovan na akademskoj izvrsnosti, institucionalnoj autonomiji i interdisciplinarnoj naučnoj razmjeni. Ta integrisanost čini jedno od ključnih polazišta ka punopravnom članstvu ovog regiona u Evropskoj uniji.“
Sesija „Setting the Stage“ postavila je tematski okvir konferencije kroz sagledavanje trenutnih dešavanja u sektorima znanja na Zapadnom Balkanu i iznošenja viđenja budućih kretanja. Pogledi institucionalnih nosilaca nauke, obrazovanja, istraživanja i inovacija iz regiona i Evrope, kao i prepoznatih stručnjaka, usmjereni su na tri ključne tematske cjeline: (1) transformaciju visokog obrazovanja u kontekstu demografskih promjena, dinamike tržišta rada i vještačke inteligencije; (2) ekonomsku transformaciju i konkurentnost kroz inovacije i preduzetništvo; (3) modernizaciju države kroz primjenu naučne ekspertize u kreiranju rješenja za ključne sektore razvoja.
U okviru uvodne sesije, svoje uvide podijelili su istaknuti istraživači i inovatori iz regiona:
Mira Mezini, šef Katedre za softversku tehnologiju, Tehnički univerzitet u Darmštatu, članica Leopoldine i Albanske akademije nauka;
Vladimir Crnojević, osnivač i glavni istraživač, Institut BioSens Novi Sad;
Katarina Urošević, šef tima, HTEC Group, Palo Alto, London, Beograd;
Valentina Radulović, izvršna direktorka, Naučno-tehnološki park Crne Gore, Podgorica;
Tarik Zaimović, rektor Univerziteta u Sarajevu.
Moderator sesije bio je Lučijan Bružan (Lucian Brujan), koordinator Berlinskog procesa za obrazovanje, nauku i inovacije.
Ovom konferencijom organizatori i učesnici potvrđuju zajedničku posvećenost evropskoj budućnosti Zapadnog Balkana i integraciji sektora znanja u okvire i politike Evropske unije i prije formalnog pristupanja.
Program konferencije u utorak, 13. oktobra, održaće se u prostorijama Naučno-tehnološkog parka Crne Gore, u Podgorici.
